Kaynaklar
Cumartesi, 25 Nisan 2015 18:00

Araç Kaya Mezarları

*Arkeolog Murat Karasalihoğlu'nun Üsküdar'a Kadar Kastamonu kitabı içinde yer alan metnidir.

Aşağı Güney Köyü Kaya Mezarı

Fotoğraf-18Amnias Vadisi dışında Kastamonu sınırlarında yer alan başka bir kaya mezarı da Kastamonu’nun güneybatısında yer alan Araç ilçesinin Aşağı Güney ve Kadınca köylerinin arasında yer alır. Beşik çatılı ve çok odalı bir plan tipine sahip olan mezarın ön cephesi yarım sütunlu olarak işlenmiş, buradan ana mezar odasına geçiş sağlanmıştır. Dikdörtgen mezar odası içinde bir adet ölü sediri yer alır. Tavanı düz olan mezar odasının diğer Paphlagonia kaya mezarlarında görülmeyen bir özelliği ile doğu ve batı duvarı boydan boya geçen mahyalara dik olarak atılan iki sıra yarım yuvarlak hatılların arasında kalan alanda, dikdörtgen kasetler vardır ve tam olarak bir düz damlı ahşap evin kopyası olarak görülür. Mezar, Geç Helenistik Dönem’den Roma Dönemi’ne kadar uzanan süreç içerisine yerleştirilir (Von Gall 1965, s. 103; Gökoğlu 1952, s. 85; Dökü 2008, 121). (Fotoğraf-18)

 Kadınca Köyü Kaya Mezarı

Fotoğraf-19Araç ilçesinde bulunan bir başka kaya mezarı ise Kadınca köyü sınırlarındadır. Düz damlı ve tek odalı olan bu mezarda basit bir cephe uygulanmıştır. Dikdörtgen bir kapıdan girilen mezar odasının kenarlarında ahşap öykünme hatıllar görülebilmektedir. Oda içerisinde ölü sediri yoktur. Mezar, Geç Helenistik Dönem’den Roma Dönemi’ne kadar uzanan süreç içerisine yerleştirilir (Dökü 2008, s. 121). (Fotoğraf-19)

Araç’ta ayrıca, Sofcular köyü Kaya Mezarları, Kral Harmanı Kaya Mezarları, İnek Tepesi Kaya Mezarları, Pınarbaşı Kaya Mezarı, Gâvurevi Kaya Mezarı, İnkaya Kaya mezarları ve Saltuklu Kaya Mezarları da yer alır (Gökoğlu 1952, s. 85-89).

*Y. Mimar Feyyaz TÜZÜNER'in Arkitekt dergisinin 1950-05-06 (221-222) sayısı, 121 ve 123 numaralı sayfalarında yayınlanan yazısıdır.

Kasabanın coğrafi durumu

Kuzey Anadolu’da, 33-34 tul ve 41-42 nci arz dereceleri arasında bulunan Araç Kasabası Kastamonu’nun bir ilçesidir. Kastamonu-Karabük şosesi üzerinde bulunan kasaba, kuzeyden Kastamonu’nun Daday, doğudan Tosya, güneyden Çankırı’nın Ilgaz ve Çerkeş, batıdan da Zonguldak’ın Safranbolu ilçeleri ile çevrilmiştir. Kasaba güneyinden, iki tarafı dik bir yamaç içinden Araç Çayı akmaktadır, ilçe bu dereden 30-40m. irtifada ve kuzeye doğru yükselen bir plato üzerine kurulmuştur. Etrafta bulunan tepeler, inkişaf sahasına değişik bir manzara vermektedir. Rakımı 650 olan kasabanın arazisi kayalık ve taşlıktır. İklim mutedil, yaz vasatisi 15-20 ve kış ortalaması 5-10 derecedir. Hâkim rüzgârlar kuzey ve güneyden esenlerdir. Bol miktarda kar yağar. Rutubetli ve yağışlı bir memleketse de miktarları ölçülmemiştir. Kasabanın 500 m. kadar uzakları oldukça ormanlıktır.

Kastamonu'nun Çanakkale KahramanlarıKastamonu halkının cepheye sevk edileceklerin seçildiği kuraya Yandım Anam Kurası adını vermesi bana son derece ilginç ve bir o kadar da manidar geldi. Yüreğe kor, haneye ateş düşmeyi ifade eden bu ünlem aynı zamanda bir gerçeği dile getiriyor. Seferberlik hareketi başladığı sıralarda Anadolu'nun birçok yerinde olduğu gibi Kastamonu'da da, eşini dostunu, ana babasını bırakıp cepheye gitmek üzere yola çıkanlar olduğu gibi, bedel lafının peşine takılarak parayla savaştan kurtulmayı düşünenler de vardı. Fakat bunların sayısının Kastamonu'da yok denecek kadar az olduğunu söylemek mümkün. Gidip de gelmemenin bedeli şu kadar altın lirayla değişilemezdi. Değil zengin olduğu halde bu bedele yaklaşmayanlar, sakat olduğu halde bile vatan savunmasına katılanlar vardı. Meşhur türkünün sözlerinde anlam bulduğu şekliyle:

Yemen yolu çukurdandır

Karavanam bakırdandır

Zenginimiz bedel verir

Askerimiz fakirdendir

Üsküdar'a Kadar Kastamonu Yapı Kredi YayınlarıKayalık ve ormanlık bir bölgede bulunan Kastamonu Anadolu'nun eski yerleşim merkezlerindendir.

Yönetsel bir merkez olarak Kastamonu, bugünün Cumhuriyet Türkiyesi'ne kadar tarihin derinliklerinde iz bırakmış Palalar, Tumannalar, Kaşkalar, Enetler gibi halklara; Candaroğulları ve İsfendiyaroğulları gibi beyliklerle, Osmanlı'ya ev sahipliği yapmıştır.

Küçük bir kalenin eteklerinde bulunan Kastamonu, içinden geçen Karaçomak Deresi'nin iki yakasına sıralanmış özgün evleri ve konaklarıyla, kayalara oyulmuş mezarlarıyla şehre yeni gelenleri etkileyen bir görünüme sahiptir. Tarihinde hiç işgale uğramayan Kastamonu, İstiklal Savaşı'nın zor yıllarında kağnı gıcırtıları arasında yöre halkının, özellikle kadınlarının çabalarıyla Ankara'nın ve savaşın lojistik desteğini üstlenmiştir. İnebolu-Küre arasındaki hanlar İstanbul'dan kaçan, göçen aydınları konuk etmiş, ağırlamıştır.

İsfendiyar Dağları'ndaki ormanlar, bitki örtüsü açısından inanılmaz çeşitliliğe sahiptir. Yer yer gökyüzünün görülemeyeceği kadar kesif olan bu dağlar ve ormanlar çeşitli yaban hayvanlarının da yurdudur. Doğa tutkunları için Kastamonu kanyonları, mağaraları, şelaleleriyle çeşitli güzellikleri içinde barındırır.

YKY'nin şehir monografisi serisinin 16. kitabı olan 'Üsküdar'a kadar' Kastamonu'yu Lütfü Seymen hazırladı, fotoğraflarını Akgün Akova çekti.

Cuma, 18 Haziran 2010 23:02

Her Yönüyle Araç | Fuat Yaşar

Kitap Araç İlçesi ile ilgili en kapsamlı eser olma özelliğini günümüzde de korumaktadır.

1969 Basımı 

Twıtter